Bodzentyn

Miasto gminne położone w Górach Świętokrzyskich, u stóp Pasma Klonowskiego, nad rzeką Psarką. Bodzentyn jest lokalnym węzłem drogowym. Krzyżują się tu drogi wojewódzkie nr 751 i 752.

Bodzentyn zamieszkuje ponad 2 450 osób. Miasto jest siedzibą Świętokrzyskiego Parku Narodowego oraz Związku Gmin Gór Świętokrzyskich, zrzeszającego dziewięć gmin leżących w otulinie Świętokrzyskiego Parku Narodowego.

W XIV wieku miasto nosiło nazwę Bodzęcin, od imienia założyciela biskupa Bodzęty (Bodzanty). Współczesna nazwa utrwaliła się na skutek pisowni dokumentów łacińskich (Bodzentin w 1439r.). W gwarze ludowej utrzymuje się nazwa Bozecin. Pod koniec XIX wieku w użyciu były wariantywne formy: Bożęcin i Borzęcin.

Bodzentyn posiada układ architektoniczny typowy dla XIX-wiecznych miasteczek (z dwoma rynkami), pozostałości dawnych obwarowań miejskich z XIV wieku oraz kamienice z XVIII i XIXw. Na terenie miasta znajduje się cmentarz parafialny z symboliczną mogiłą powstańców styczniowych (ufundowaną w 1917r.), zbiorową mogiłą i pomnikiem 39 osób rozstrzelanych 1 czerwca 1943r.; cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej oraz cmentarz żydowski.

Historia Bodzentyna

• Bodzentyn powstał w 1355r. na gruntach Tarczka, który w XII i XIII wieku był ośrodkiem posiadłości biskupich. Przywilej na założenie miasta na prawie magdeburskim otrzymał od króla Kazimierza Wielkiego biskup Bodzanta. Miasto stało się ośrodkiem klucza majątkowego biskupów krakowskich.
• 1365r. - biskup Florian z Mokrska wniósł tu zamek oraz otoczył miasto obronnymi murami. W 1380r. Jan Radlica ufundował w Bodzentynie kościół pod wezwaniem św. Krzyża.
• 1410r. - w Bodzentynie na dworze biskupim zatrzymał się król Władysław Jagiełło. Niedługo później miasto zniszczył pożar. W 1413r. biskup Wojciech Jastrzębiec wyjednał od Jagiełły nowy przywilej, w którym król potwierdził prawo magdeburskie.
• 1412r. - Piotr Wysz rozszerzył posiadłości Bodzentyna o kilkanaście łanów i nadał mu prawo wyrębu drzewa i wypasu bydła, wyłączność na handel solą i mięsem, a także monopol na wyrób trunków w promieniu jednej mili. Biskup ustanowił w Bodzentynie targ oraz dwa jarmarki.
• W latach: 1430, 1510, 1548, 1601 i 1637 powstały cechy szewców, prasołów, kowali, krawców, sukienników i rzeźników. Przedstawiciele mniej licznych rzemiosł zostali zrzeszeni w cechu kowali. W 1645r. miasto miało 14 kowali, 5 ślusarzy oraz znaczną liczbę rzemieślników usługowych innych profesji.
• 1450r. - Zbigniew Oleśnicki ufundował w Bodzentynie gotycką kolegiatę. W drugiej połowie XVI wieku zamek w Bodzentynie został przebudowany na pałacową rezydencję. W tym samym czasie powstał drugi rynek, wodociąg oraz łaźnia.
• W Bodzentynie mieszkał i zmarł w 1577 sekretarz królewski, biskup i uczony Franciszek Krasiński.
  
• Od 1640r. Bodzentyn wysyłał jednego kandydata na studia bakalarskie do Akademii Krakowskiej, który następnie był zatrudniany w miejscowej szkole. W 1670r. w Bodzentynie wzniesiono ratusz, a jego fundatorem był biskup Andrzej Trzebicki. Od 1692r. miasto posiadało fundację Jana Łuczkiewicza wspierającą rzemiosło, nauczycieli i uczniów. W czasie reformacji znajdowała się tu siedziba sądu biskupiego, który zajmował się sprawami odstępstw od wiary katolickiej.
• XVIII i XIXw. - Bodzentyn stał się lokalnym ośrodkiem przemysłowym. Działały tutaj kuźnice, a także fabryka luster i porcelany. W mieście funkcjonowały fabryki sukienne i rzeźbiarskie oraz cegielnie. Fabryki żelaza urządzał w okolicy biskup Felicjan Szaniawski znacznie podnosząc dochody miasta.
• Ostatnim z biskupów krakowskich, który mieszkał w Bodzentynie był Kajetan Sołtyk. W 1797r., na mocy konwencji rozbiorowej, miasto przeszło na własność rządu. W 1832r. rozebrano ratusz, a w 1836r. część murów miejskich z Bramą Opatowską.
  
• W noc wybuchu powstania styczniowego wkroczyły do Bodzentyna oddziały powstańców (złożony był z pracowników zakładów suchedniowskich) pod dowództwem braci Dawidowiczów. Bitwa pozostała nierozstrzygnięta - zarówno powstańcy jak i rosyjski garnizon opuścili miasto.
  
• 1870r. - w efekcie reformy administracyjnej Bodzentyn utracił prawa miejskie i stał się osadą. Większość mieszkańców zajmowała się rolnictwem, a tylko w niewielkim stopniu rozwijało się rzemiosło. Handel pozostawał w całości w rękach ludności żydowskiej.
•  20 czerwca 1917r. drewnianą w większości zabudowę miejscowości strawił pożar. Uszkodzeniu uległ dach kościoła parafialnego, a doszczętnie spłonęła synagoga.
• Podczas okupacji niemieckiej utworzono w Bodzentynie getto dla Żydów z ­okolicznych miasteczek. We wrześniu 1942r. jego 700 mieszkańców zostało wywiezionych do obozu zagłady w Treblince.
  
• Po wojnie powstała winiarnia, przetwórnia owoców, zakłady mleczarskie i cegielnia, a także spółdzielnie szewców oraz ­tkacka.
  
• 1994r. - Bodzentyn odzyskał utracone prawa miejskie.
  

Zabytki

• Ruiny kościoła św. Ducha.
• Ruiny zamku biskupów krakowskich.
• Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Stanisława Biskupa Męczennika.
• Zagroda Czernikiewiczów.
  

Turystyka

Bodzentyn przecina niebieski szlak turystyczny z Wąchocka do Cedzyny, zielony szlak turystyczny ze Starachowic do Łącznej oraz  czerwony szlak rowerowy z Cedzyny do ­Nowej Słupi.